در بین خدایان روم باستانی، ژانوس یک چهره استثناییست. او یک نسخه رومی شده از خدای یونانی نیست و از سوی دیگر ارتباطی با جنگ های قهرمانانه، رسوایی های رمانتیک و افسانه های دراماتیک ندارد به جای آن ژانوس بر چیزی آرامتر و اساسی تر حکمرانی می کند در جایی که یک موقعیت به موقعیت دیگر تبدیل می شود.
او خدای سرآغاز، پایان، درها و دروازه ها، ورودی و خروجی، جنگ و صلح، گذشته و آینده است. معروف ترین چهره اش او را با دو صورت نشان می دهد که یک به آینده نگاه می کند و دیگری به گذشته. در این فرم بصری ساده، دین رومی یکی از قوی ترین ایده های خود را نشان دهد هر شروعی شامل حافظه ای گذشته است و هر پایانی به سمت آینده گشوده می شود.
برای رومی ها، ژانوس یک چهره نمادین ساده نبود او یک موقعیت اساسی در زندگی آیینی، دین عمومی، مراسم سیاسی و ساختار زمان داشت. حضور او را می تواند در آستانه های خانه، شروع ماه، آغاز عملیات نظامی و حتی در تقویم رومی دید.
از این رو فهمیدن ژانوس به معنای دریافت تصور رومی ها از زمان، نظم و تغییر است.
ژانوس در اساطیر رومی
ژانوس یک خدای باستانی روم بود که در بالا گفتم با آغاز، گذر، دروازده و در و ورودی ها مرتبط بود. اسم او به طور تاریخی با کلمه لاتین Ianua به معنی “در” ارتباط دارد هرچند بعضی کارشناسان زبان شناسی درباره ریشه تاریخی این کلمه بحث های متفاوتی مطرح کرده اند.
بر خلاف ژوپیتر، مارس، ونوس یا مرکوری، ژانوس هیچ معادل مستقیمی در اساطیر یونانی ندارد که این مسئله او را برای فهم تمایزات اساطیر رومی بسیار مهم می کند.
اساطیر رومی معمولی داستان های یونانی را جذب کرده و خدایان رومی را مرتبط با معادل های یونانی کردند. ژوپیتر مرتبط با زئوس شد و ونوس با آفرودیته، مارس با آرس، اما ژانوس به طور بنیادی رومی باقی ماند.
نقش دینی او انعکاس دهنده شیفتگی رومی ها با مرز و گذر های ساختار یافتست. یک درب ورودی فقط جسم نیست بلکه داخل را از درون جدا می کند یک دروازه یک منطقه را از منطقه دیگر جدا می کند و شروع سال گذشته تمام شده را با آینده نامعلوم مجزا می کند.
ژانوس در این لحظات جدایی ظاهر می شود. از این رو در لحظات شروع اتفاقات مهم به او متوسل می شدند در خیلی از آیین های رومی، دعاها با ژانوس شروع شده و با ژوپیتر تمام می شد که نشان می داد ژانوس مسیر نمادین ورودی را باز می کرد که در آن ارتباطات معنوی رقم می خورد.
آیا ژانوس دو چهره است؟
تصویر دو چهره ژانوس یکی از معروف ترین نماد های اساطیر رومیست. یکی از چهره ها به گذشته نگاه می کند و دیگری به آینده. این تصویر سازی به قدری مهم شد که بعد ها صفت چهره ژانوسی وارد زبان مدرن شد هرچند که امروز معنای منفی در خود دارد که توصیف کننده فردیست که متناقض یا فریبکار است. این تفسیر مدرن بخش زیادی از ایده اصلی دینی را از دست داده است.
برای رومی ها، دو چهره معنای عدم صداقت نبود. بلکه نماد اگاهی همزمان از دو جهت بود.
یک شخص قرار گرفته در ورودی می تواند به بیرون و درون نگاه کند و شروع سال میلادی در ژانویه اتفاق می افتد که بین سال تمام شده و سال در حال رسیدن است. یک تصمیم سیاسی وابسته به دانش از اتفاقات قبلی همزمان با ساختن نتایج برای آیندست.
از این رو ژانوس تجسم یافتگی گذر به مثابه شرایط دید دو طرفست.
دو چهره او این ایده انتزاعی از زمان را به چیزی معلوم تبدیل کرده است.
از نگاه متفکران: جملات مارکوس اورلیوس درباره آرامش درونی
ژانوس و معنای در و دروازه
در ها شاید معمولی به نظر بیاند اما در دین های باستانی آن ها اهمیت نمادین عظیم داشتند. گذر از یک آستانه می توانست موقعیت فرد را تغییر داده و فرد بیرونی می توانست به داخلی تبدیل شود. یک مسافر قلمرویی را ترک کرده و به قلمرو ی دیگر وارد می شود و یک سرباز از دروازه ای رد شده و از فضای شهری به سمت جنگ می رود.
ژانوس قیم الهی این مسیر ها بود. دین رومی مرتبا با مرز ها به عنوان مناطق حساس معنوی نگاه می کرد. آستانه خانه، مرز های زمین و دروازه های شهر همه نقاطی بودن که در آن جهان های مختلف با یکدیگر متصل می شدند.ژانوس به این نقاط اتصال تعلق داشت.
قدرت او به طور ساده بر معماری های فیزیکی نبود درب استعاره ای برای همه گذر ها بود.
تولد را می تواند به عنوان ورود به زندگی تصور کرد دفاتر سیاسی وقتی شروع می شود که یک فرد از وضعیت شخصی به مسئولیت عمومی گذر می کند. جنگ فرا می رسد وقتی ارتش ها از دروازه ها رد می شود و شروع ماه با تمام شدن یک دوره از زمان و رسیدن دوره دیگر اتفاق می افتد.
ژانوس حاکم این در های نهان بین شرایط هستی بود.
برای مطالعه: چرا اجسام رنگ دارند؟
ژانوس و شروع سال
مهمترین نشانه ژانوس در فرهنگ مدرن در اسم ماه اولیه سال میلادی یا همون ژانویه است. به طور سنتی اولین ماه سال با ژانوس ارتباط داشته است که نشان دهنده گذر از یک سال به سال بعدیست. این ارتباط به طور دقیق شخصیت دینی او را نشان می دهد.
این ایده همچنان در فرهنگ مردم دنیا قرار دارد در شروع هر سال معمولا افراد شروع به بازبینی گذشته و نقشه کشیدن برای آینده می کنند آن ها شکست ها را به یاد می آوردند و دستاورد ها را جشن می گیرند و تغییراتی را تصور می کنند که همچنان اتفاق نیفتاده است. این آیین مدرن بازبینی در ساختار خود ژانوسیست.
تقویم در طول سالیان تفاوت زیادی کرده است اما معنای رواشناختی این آستانه بین سال ها همچنان نزدیک به جهان نمایندگی شده توسط ژانوس است.
معبد ژانوس و دروازه های جنگ
یکی از معروف ترین سنت های مرتبط با ژانوس مرتباط با معبدیست که به طور سنتی در رم معبد ژانوس خوانده می شود. دروازه هایش یک نماد گرایی سیاسی قدرتمند دارد.
بر اساس سنت های رومی درها در زمان جنگ باز نگه داشته شده و در زمان صلح بسته می شند. بخاطر اینکه رومی بیشتر تاریخشان را در نزاع های نظامی گذراندند بسته بودن این در ها یک اتفاق نادر و شگفت انگیز حساب می شده است.
یک در باز نشان دهنده ارتش هایی بود که به سمت خطر، کشور گشایی و خشونت می رفتند و در های بسته به معنای بازگرداندن موقت صلح بوده است.
از این رو ژانوس همانطور که بین گذشته و آینده قرار گرفته بوده بین جنگ و صلح نیز بوده است.
فرمانروایان رومی از بستن در به عنوان تبلیغات سیاسی استفاده می کند و خودشان را به عنوان بازگردانندگان نظم معرفی می کردند. اگوستوس به طور معروفی بر بسته بودن درب های ژانوس به عنوان بخشی از زبان ایدئولوژیک حول ثبات سیاسی جدید فرمانرواییش تاکید داشت.
دین، معماری و قدرت امپراتوری از طریف یک در با هم متصل می دشند.
معرفی کتاب: جنگ و صلح نوشته تولستوی
ژانوس، رومولوس و اولین افسانه های روم
هرچند ژانوس دارای یک زندگی نامه اساطیری قابل قیاس با خیلی از خدایان یونانی نیست اما سنت های قدیمی رومی او را با تاریخ اساطیر روم مرتبط کردند. یکی از داستان های معروف در نزاع بین رومی ها سابین ها ظاهر می شود. بر اساس این افسانه بعد از این رومی ها زن سابین را دزدیدند نزاع بین این دو مردم شروع شد و در حین جنگ نیروهای سابین به یک ورودی روم نزدیک شدند.
ژانوس یک رودخانه آب داغ و جوشان برای سوزاندن نیرو های سابین ایجاد کرد و به مهاجمین اجازه ورود ندارد. در نسخه های مختلف شکل های مختلفی از این داستان ارائه شده اما نماد گراییش یکیست. ژانوس از ورودی ها مراقبت می کند.
این افسانه ارتباط انتزاعی او با درها را به تبدیل به دفاع دراماتیک از خود شهر می کند.
در بعضی نوشته های قدیمی ژانوس را حتی عمیق تر در تاریخ رم قرار می دهد و او را به عنوان حاکم لاتیوم که پذیرای ساترن بعد از خلع پادشاهی بود توصیف می کنند.
این داستان ها ژانوس را در تارو پود ایتالیای قبل روم قرار می دهد.
آشنایی با دیگر داستان های اساطیری: پرومته، تایتانی که آتش را دزدید و به انسان داد
ژانوس و ساترن
رابطه بین ژانوس و ساترن یکی از جذاب ترین بخش اساطیر رومیست. بعضی نوشته های قدیمی ژانوس را پادشاه بخشی از ایتالیای قدیم توصیف می کنند. ساترن بعد از دست دادن قدرتش در جای دیگر به لاتیوم وارد شد و در آنجا ژانوس پذیرای وی بود. با همدیگر آن ها با عصر باستانی شکوفایی مرتبط شدند. ساترن معمولا مرتبط با عصر طلاییست دوران قبل از سختی و فساد دوره های تمدنی بعد. ژانوس به عنوان خدای سرآغاز به طور طبیعی کنار او قرار می گیرد.
این رابطه به طور نمادی هر دو خدا را در شروع حافظه تمدنی روم قرار می دهد. ژانوس بر آغاز زمان فرمان می راند در حالی که ساترن به عصر اولیه از بین رفته متعلق است.
معرفی فیلمساز: فرانسوا تروفو، منتقدی که سینما را هنر شخصی خود کرد
آیا ژانوس خدای رومی زمان است؟
بعضی اوقات ژانوس را به عنوان خدای زمان توصیف می کنند اما این توصیف نیازمند توضیح است. او شخصیت بخشیدن به زمان نبود. قدرت او مرتبط با ساختار تغییرات زمانی، شروع، پایان، قبل و بعد است. زمان به صورت مداوم استمرار دارد اما انسان ها زمان را از طریق بخش بندی تجربه می کند. ما دیروز را از امروز، کودکی از بزرگسالی، صلح از جنگ و یک سال از سال بعد را جدا می کنیم. ژانوس نماینده این نقاط تقسیم بوده است.
او خدای رودخانه زمان نیست بلکه خدای پل هاییست که روی آن ساخته شده است. بخاطر همین هم این دو چهره همچنان نماد اصلی ژانوس است. یکی از این دو چهره گذشته را پاک نکرده است وقتی به سمت آینده می رود و هر دو جهت در آستانه وجود دارد.
چرا ژانوس هیچ همتای یونانی ندارد؟
ژانوس یکی از واضح ترین مثال های خدایان اصیل رومیست که هیچ معادل یونانی دقیق ندارد. دین یونانی خدای آستانه، مرز، زمان و حرکت داشت اما هیچ خدای اصلی یونانی این عملکردها را همزمان در خود نداشت. این تفاوت چیزی درباره تمدن رومی به ما می گوید.
دین های رومی به عمل، مکان، فضا و گذر مرتبط بودند خیلی از قدرت های الهی رومی با عملکرد خاص روزانه و زندگی سیاسی هدایت می شدند. ژانوس به این بخش دین عملگرایانه تعلق دارد. او مراقب ورودی هاست و جشن ها را شروع می کند و همچنین شروع ماه ها رو و در نهایت تغییر بین صلح و جنگ توسط ژانوس اتفاق می افتد.
او نیازمند یک دوره عظیم ماجراجویی های اسطوره ای نیست چرا که حضورش مستقیما بر اساس ساختار واقعیت به وجود آمده است.
از نگاه متفکران روم: 7 جمله از سنکا درباره مرگ
معنای عمیق تر ژانوس
ژانوس باقی می ماند چرا که ایده پشت آن همچنان از نظر جهانی قابل فهم است. هر زندگی ای از آستانه ها تشکیل شده است ما وارد مدرسه، حرفه، رابطه، شهر و دوران هایی از تاریخ می شویم و گذشته های خود را کنار گذشاته و هر تغییر بزرگی ما را مجبور به نظاره همزان دو جهت مختلف می کند.
رومی ها به این تجربه یک چهره الهی دادند و به این چهره یک چهره دیگه افزودند. ژانوس به ما یادآوری می کند که شروع هیچوقت مجزا از پایان نیست. آینده از گذشته به وجود می آید جدایی متصل به رسیدن است و یک در بسه امکان ورود دیگر به وجود می اورد.
از این رو در بین خدایان اساطیر رومی ژانوس فلسفی ترینشان است. او در دروازه نایستاده بلکه خود دروازه است.