بعضی عکس ها آرام و با ثبات به نظر می رسد بعضی دیگر به نظر متحرک می آید هرچند هیچ عنصری داخل قاب حرکت نمی کند. یک جاده داخل قاب را می برد، یک پلکان به سمت پنجره می رود، شخصی به جلو قدم برمیدارد یا پرتوی نور از یک گوشه به گوشه دیگر می رود این انتخاب های ساده بصری می تواند باعث شوند عکس دارای انرژی، بی ثبات و حتی دراماتیک شود.
دلیل اصلی آن ترکیب بندی خطوط مورب است. ترکیب بندی مورب به معنای استفاده از خطوط، شکل ها، بدن ها، سایه ها یا حرکت بصریست که به جای اینکه به صورت عمودی یا افقی در قاب حرکت کند از یک زاویه داخل قاب کشیده می شود. این یکی از ساده ترین راه ها برای وارد کردن انرژی به عکس، سینما، نقاشی و طراحی گرفیک است.
فهمیدن خطوط مورد نیازمند تئوری پیچیده نیست و خیلی راحت می تونید در تمام ترکیب بندی های خود استفاده کند.
ترکیب بندی خطوط مورب و قطری چیست؟
ترکیب بندی خطوط مورب به طور ساده خطیست که در یک زاویه داخل عکس حرکت می کند.
یک عکسی از جاده را تصور کنید که به سمت افق محو می شود اگر جاده از گوشه سمت چپ شروع و به سمت گوشه سمت راست برود یک خط مورب قطری قوی می سازد. همین چیز درباره هرچیزی می تواند اتفاق بیفتد.
- یک پلکان
- دست انسان
- درخت خم شده
- دامنه کوه
- سایه
- ردیف ساختمان
- ریل راه آهن
- جهت نگاه خیره یک فرد
- پرتوی نور خورشید
- حرکت چند نفر در یک صحنه
خطوط مورب حتی نیاز نیست که خطوط فیزیکی باشند. چندین شیئ جدا می تواند خط مورد ضمنی را ایجاد کند در صورتی که چشم آن ها را بهم متصل کند.
این مهم است چرا که ترکیب بندی فقط درباره اشیا نیست بلکه درباره این است که چشم بیننده چگونه بین اشیا حرکت می کند.
چرا خطوط مورد حس پویایی می دهد
خطوط افقی و عمودی نشانه ثبات است. یک افق افقی می توان حس تعادل بدهد چرا که یک رابطه با ثبات بین زمین و آسمان را نشان می دهد. یک ساختمان عمودی می توان نشانه دوام، نظم و قدرت باشد.
اما خطوط مورب متفاوت عمل می کنند. آنها ظاهرا به سمت بالا، پایین، جلو یا پشت می روند چرا که نه افقی هستند نه کاملا عمودی، در نتیجه حس تنش را در عکس ایجاد می کنند.
یک شخصی که کاملا صاف ایستاده به نظر آرام می رسد و اما شخصی که به سمت جلو خم شده به نظر در حال انجام کاریست و خود بدن خط مورد عکس شده است.
بخاطر همین است که ترکیب بندی های مورد بخصوص در عکس هایی که نیازمند حرکت، تنش، سرعت، نزاع، بی ثباتی یا تغییر هستند مناسب است.
خطوط مورب، چشم را در طول قاب هدایت می کند.
یکی از عمل های اصلی ترکیب بندی خطوط مورب، هدایت توجه است.
یک عکسی را از شخصی که نزدیک انتهای حصار ایستاده است ار تصور کنید اگر آن حصار به پیش زمینه بیاید و به صورت مورب به سمت فرد برود، چشم بیننده نیز مستقیما به سوی سوژه می رود و حاصر تبدیل به مسیر بصری می شود.
عکاسان این ساختار ها را خطوط هدایتگر می نامند. جاده ها، رودخانه ها، پل ها، راهرو ها، سایه ها، دیوار، کابل و لبه های ساختمان همه شان می توانند چشم را هدایت کنند.
اما یکی دیگر از دلایل موثر بودن خطوط مورب این است که اجازه می دهند که نگاه بیننده به بخش بزرگی از تصویر سفر کند و به جای دیدن آنی سوژه، بیننده ممکن است از نظر بصری به سمتش برود.
این سفر ایست که عمق را ایجاد و ترکیب بندی را درگیر کننده تر می کند.
برای مطالعه بیشتر: راهنمای مارپیچ طلایی برای عکاسی
ترکیب بندی های مورب عمق ایجاد می کند
یک عکس تخت فقط دو بعد فیزیکی دارد با اینحال عکاسی و سینما به طور دائم ایجاد توهم سه بعدی می کنند. خطوط مورب بی نهایت برای اینکار مفیدند.
ریل راه آهن را تصور کنید که به صورت مستقیم از کنار عکاسی شده اند از این رو افقی به نظر می رسند حالا این خطوط را طوری عکس بگیرید که به سمت عمق می روند. به یکباره این خطوط بیشتر به سمت داخل می آیند و در افق به هم نزدیک می شوند. حالا این عکس حس عمق را به شما می دهد.
این مسئله اتفاق می افتد چرا که به صورت طبیعی پرسپکتیو خطوط موازی جهان واقعی را به خطوط مورب داخل قابل تبدیل می کند.
ساختمان ها موقعیت های زیادی برای این پدیده درست می کنند. خیابان ها، ورودی ها، میز، پشت بام، پنجره و دیوار می تواند وقتی از زاویه مناسب عکاسی شود ساختار های قوی مورب بسازد.
نتیجه حس قوی تر فاصله بین پیش زمینه، میان زمینه و پس زمینست.
آموزشی: قانون یک سوم در عکاسی
خطوط مورب واقعی و ضمنی
دو روش پر کاربرد درباره استفاده از خطوط مورد است
خطوط مورب واقعی
این ها خطوط و شکل های واقعی هستند. یک پلکانی که در تصویر بالا می رود یک خط مورد واقعیست همانطور که جاده، راه آهن، شاخه، شمشیر، پشت بام، سایه یا لبه ساختمان می باشد. شناخت و استفاده از این ها راحت است.
مورب های ضمنی
خطوط مورب ذهنی نامرئی تر هستند. سه نفر را تصور کنید که در ارتفاع مختلف داخل قاب ایستاده اند. شاید هیچ خط فیزیکی نباشد که این ها را به هم متصل کند اما سرهایشان می تواند یک خط مورب تخیلی را ایجاد کند.
حتی شخصی که به سمت شخص دیگر نگاه می کند نیز میتواند انرژی جهت دار درست کند. بیننده از نظر روانی این خیرگی را دنبال می کند. یک دست بالا رفته، انگشت اشاره، صورت چرخیده یا توالی اجسام می تواند خط مورب ایجاد کند بدون اینکه هیچ خط واقعی داخل عکس ظاهر شده باشت. این روابط مخفی در ترکیب بندی های پیچیده بسیار مهم هستند.
برای مطالعه: سافت باکس چیست؟
استفاده از گوشه قاب
خطوط مورب بخصوص وقتی با گوشه های عکس کنش می کنند بسیار قوی هستند. خطی که از یک گوشه وارد شده و به سمت مخالف می رود می تواند حس قوی جهت دهی بصری ایجاد کند.
برای مثال، خیابانی را تصور کنید که از پایین سمت چپ شروع می شود و در بالا سمت راست ناپدید می گردد. چشم بیننده یک مسیر واضح دارد. اگر چه، خطوط مورب همیشه نیازمند متصل کردن دو گوشه خاص نیستند در واقع دقیق انجام دادن آن می تواند حس مصنوعی بودن به ترکیب بندی بدهد.
ایده اصلی این است که از قاب مستطیلی به طور فعال استفاده کنید و به جای اینکه فکر کنید که سوژه کجا ایستاده است به این فکر کنید که خطوط از کجا وارد و خارج می شوند و از مرز های عکس عبور می کنند.
آشنایی با دوربین: راهنمای حالات مختلف فوکوس دوربین
خطوط مورب بالا رونده و پایین رونده
جهت خط مورب می تواند بر حس ترکیب بندی تاثیر بگذارد. خطی که به سمت بالای قاب می رود می تواند نشانه صعود، پیشرفت، تلاش یا گسترش باشد.
یک خط رو به پایین می تواند نشانه سقوط، نابودی، خطر، سرعت یا از دست دادن کنترل باشد.
این معنا ها قوانین جهانی نیستند. خوانش فرهنگی،زمینه و سوژه نیز اهمیت دارد و عناصر بصری دیگر می تواند تفسیر ما را از عکس عوض کند.
با اینحال جهت خط مورب به طور ناپیدا می تواند بر حس بصری تاثیر بذارد.
یک فیلمسازی که شخصیتی را در حال بالا رفتن از یک پلکان نشان می دهد می تواند بر اهمیت خط مورب تاکید کرده تا تلاش فیزیکی را شدید تر نشان بدهد.
یک عکاسی که در حال ثبت سازه در حال ریزش است ممکن از خطوط مورب رو به پایین استفاده کند تا حس بی ثباتی را افزایش دهد.
هندسه معنای احساسی صحنه را حمایت می کند.
ترکیب بندی مورب در سینما
سینما به صورت طبیعی از خطوط مورب بیشترین استفاده را می برد چرا که شخصیت ها می توانند داخل قاب به هر سویی حرکت کنند. دو شخصیت را در مقابل هم تصور کنید اگر این دو فقط کنار یک دیوار تخت بایستند تصویر حس ثبات پیدا می کند اما یکی را نزدیک تر به دوربین و دیگری را در عمق کادر قرار بدید و به یکباره این رابطه نامرئی بین آن ها یک خط مورب داخل فضا ایجاد می کند و ترکیب بندی عمق بیشتری می یابد.
کارگردانان و فیلمبرداران از ورودی ها، جاده ها، اثاث و اثاثیه ، ساختمان، سایه و گروه افراد برای ایجاد حرکت مورب استفاده می کنند.
موقعیت دوربین حیاتیست فقط چند قدم عقب رفتن به سمت چپ یا راست می تواند ساختار افقی را به یک ترکیب بندی قوی مورد تبدیل کند.
بخاطر همین است که ترکیب بندی کمتر درباره پیدا کردن اجسام استثنائی و بیشتر درباره پیدا کردن نقطه دید درست است.
معرفی فیلم: کی لارگو ساخته جان هیوستون
خطوط مورب در عکاسی
عکاسان می تواند ترکیب بندی مورب را در هرجایی استفاده کنند. عکاسی خیابانی بخصوص برای این ترکیب بندی عالیست چرا که شهر ها با خطوط قطری بسیار، پیاده رو، ساختمان، ترافیک، نشانه ها، پل، پلکان، انعکاس و سایه ها پر شده است.
عکس های منظره می تواند شامل رودخانه، کوهستان، خط ساحل، شاخه درخت و مسیر باشد.
عکاسی پرتره می تواند از خود بدن استفاده کرده و با استفاده از شانه، دست، ساق پا، جهت نگاه و مسیر حرکت خطوط مورب را بسازد.
حتی تصاویر طبیعت بی جان می تواند از قرار دادن اجسام در یک مسیر زاویه دار به جای خط مستقیم بهره ببرد.
سوال اساسی ساده است اینکه چشم من بعد از ورود به قاب به کدام سمت حرکت می کند؟ اگر چشم به طور طبیعی به یک مسیر زاویه دار برود ترکیب بندی خطوط مورب کار خود را انجام داده است.
استفاده از چند خط مورب
یک ترکیب بندی نیازمند فقط یک خط مورب نیست و چندین خط مورب میتوانند با هم کنش داشته باشند. دو خط اصلی می توانند از هم بگذرند و یک ساختار ایکس مانند درست کنند و چند خط ساختمانی ممکن است در یک نقطه همگرا شود. افراد، اثاثیه، سایه ها و عناصر پس زمینه می تواند نیروهای مختلف جهت دهی ایجاد کرد که این به تولید تصاویر غنی کمک می کند.
اما خطری نیز وجود دارد خطوط مورب بسیار می تواند قاب را گیج کننده بکند چرا که هدف پر کردن قاب با خطوط نیست بلکه ایجاد سلسله مراتب بصریست. یک خط مورب می تواند چشم را به سمت سوژه اصلی ببرد در حالی که خطوط مورب کوچکتر از حرکت حمایت می کند.
بیننده باید بدون از دست دادن ظرفیت فهمیدن موضوع مهم بتواند انرژی عکس را حس بکند.
مطالعات سینمایی: تاریخ سینمای فرانسه
خطوط قطری می تواند تنش ایجاد کند
یکی از جالب ترین استفاده ها از خطوط مورب در تنش روانشناختیست.
یک شیئ کج شده می تواند بی ثبات تر از یک شیئ ایستاده باشد و شخصیتی که مقابل خطوط مورب یک ساختمان است می تواند حس دام افتاده شدن، تهدید شدن و از نظر احساسی نامطمئن را نشان دهد.
فیلم های نوآر، تریلر ها، سینمای اکشن و تصاویر اکسپرسیونیستی سایه ها از این بی ثباتی بصری استفاده می کنند.
اما خطوط مورب به صورت خودکار معنای آشوب را نمی دهد چرا که دامنه یک تپه در منظره می توان آرانش بخش باشد و یک پرتوی نوی عصر که داخل اتاق می آید می تواند ملایمت و وقار در قاب ایجاد کند.
تاثیر احساسی به زاویه، نور، سوژه، تضاد و ترکیب بندی های محیط وابسته است. خطوط مورب انرژی را فراهم می کنند هنرمند است که تصمیم می گیرد معنای انرژی چیست.
اشتباهات معمول در استفاده از خطوط مورب
رایج ترین اشتباه زور کردن تکنیک است. معمولا عکاسان درباره ترکیب بندی مورب یاد میگیرند و با کج کردن دوربین سعی در ایجاد خطوط مورب می کنند. این کار ممکن است بعضی اوقات کار کند اما یک افق کج شده می تواند خیلی زود مصنوعی به نظر برسد. رویه بهتر گیدا کردن خطوط مورب موجود در محیط است.
یکی دیگر از اشتباهات این است که به خط مورب قوی اجازه بدید که بیننده را از سوژ منحرف کند.اگر یک جاده یا سایه مستقیما به گوشه های خالی غیر مهم تصویر اشاره کند ممکن است این گوشه ها با سوژه اصلی رقابت کنند. همیشه به اینکه خطوط شما بیننده را به کجا میفرستد دقت کنید. ترکیب بندی فقط درباره ساختن حرکت نیست بلکه درباره کنترل حرکت است.
معرفی کتاب: ابله نوشته داستایفسکی
یک تمرین ساده
یک لوکیشن ساده انتخاب کنید و نیم ساعت فقط خطوط مورب را عکس بگیرید و فارغ از زیبایی فقط به مسیر بصری توجه کنید. از پلکان، سایه، پیاده رو، شاخه، دیوار، حصار و راه رفتن انسان ها عکس بگیرید و بعد از دیدن عکس ها سه سوال بپرسید، اینکه چشم از کجا وارد عکس میشه؟ خط مورب شما را به کجا می بره و چشم در نهایت چی رو پیدا می کنه؟ اگر خط مورب به سمت بخش مهمی از عکس برود آن وقت ترکیب بندی کار می کند و اگر توجه را به سمت جایی بی معنی ببرد آن وقت موقعیت دوربین را تغییر بدید. این تمرین مهارت شما در شناخت ساختار های بصری تقویت می کند.
نتیجه گیری
ترکیب بندی خطوط مورب و قطی به ما یاد آوری می کند که عکس فقط مجموعه ای از اشیا نیست. بلکه میدان نیروست. خطوط چشم را هل می دهد، شکل ها تغییر مسیر به آن می دهد صورت ها جذب می کنند و نور از یک نقطه به نقطه دیگر توجه را می کشد.
یک خط مورب به همه این نیرو ها جهت می دهد.
می تواند ما را از پیش زمینه به پس زمینه ببرد دو شخصیت را بهم متصل کند و با ایجاد عمق حس حرکت درست کند یا ثبات تصویر را از بین ببرد.