دور دنیا در 80 روز، مسابقه فیلیاس فاگ در مقابل زمان و جهان مدرن

در بررسی سری آثار ژول ورن می خواهیم این سری دور دنیا در 80 روز را مورد بررسی قرار بدیم. در نوشته قبلی از این سری به بررسی 20 هزار فرسنگ زیر دریا پرداختیم. دور دنیا در 80 روز نوشته ژول ورن یکی از معروف ترین رمان های ماجراجویی تاریخ ادبیات است. در سطح داستان یک سفر شگفت انگیز دور دنیا را می گوید در سطح عمیق تر دنیایی را ثبت کرده که شروع به باور فتح مسافت کرده است. راه آهن، کشتی بخار، خطوط تلگراف و شبکه در حال توسعه انقتال این دنیای عظیم را به سیستمی از راهها، جداول زمانی و نقاط اتصال قابل اندازه گیری کرده است.

ژول ورن این تبدیل را به سوال مرکزی رمان کرده است آیا یک شخص می تواند دور دنیا را کاملا وابسته بر نظم، محاسبه، تکنولوژی و مصمم بودن در هشتاد روز طی کند؟

مرد مرکزی این آزمایش فیلیاس فاگ است یک فرد انگلیسی ثروتمند و دقیق که زندگی اش به مانند ساعت عمل می کند اما سفر سفری که به عنوان نمایش ریاضیاتی مهارت انسانی در غلبه بر فاصله شروع می شود به صورت تدریجی او را به جهانی می برد که همیشه از تقویم، جداول زمانی یا زمان بندی قطار اطاعت نمی کند.

ژول ورن و تولد رویای سفر مدرن

ژول ورن نویسنده قرن نوزدهم فرانسوی یکی از مهمترین چهره های ادبیات علمی تخلی و ادبیات ماجراجوییست. خیلی از رمان هایش درباره یک ایده مرکزی ساخته شده است این که انسان ها با جهانی روبرو می شوند که در آن علم، مهندسی و تکنولوژی به یکباره جهان را در دسترس تر و بزرگتر کرده است.

در کار هایی مثل 20 هزار فرسنگ زیر دریا و سفر به مرکز زمین و از زمین به ماه، تکنولوژی به عنوان ابزاری برای گذر ار محدودیت های دنیای شناخته شده عمل می کند. اما در دور دنیا در هشتاد روز ورن یک رویه دیگر در نظر می گیرد. این دفععه هیچ وسیله تخیلی مثل نوتیلوس یا فضا نورد های آینده نگرانه وجود ندارد و تمام روش های حمل و نقل که توسط فیلیاس فاگ استفاده می شود در هنگام نوشتن رمان وجود داشته است.

این جزئیات باعث اهمیت بیشتر کتاب می شود. ورن دیگر نمی پرسد که انسان چه میزان در آینده می تواند سفر کند به جای آن او می پرسد که دنیای شناخته شده چقدر کوچک شده است. رمان پیشرفت های معاصر تکنولوژیک را به آزمایش هیجان انگیز تبدیل می کند و به خواننده اجازه می دهد که کل سیاره را به مانند شبکه متصل به هم به جای مجموعه از نواحی جدا افتاده تصور کند.

برای مطالعه: تاریخ سینمای فرانسه

شرطی که زندگی فیلیاس فاگ را تغییر داد

در شروع رمان، فیلیاس فاگ یک آدم ماشینیست و در یک روتین روزمره سفت و سخت زندگی می کند و حتی کوچکترین جزئیات زندگی اش را بر اساس زمان بندی دقیق می چیند.

در یک بحث درباره پیشرفت انتقال جهانی، کسی ادعا می کند که راه های جدید سفر دور دنیا را در هشتاد روز ممکن کرده است. فرد دیگر این ادعا را خوش بینانه می بینند اما فاگ حاضر است روی آن شرط ببنندد.

او بخش زیادی از ثروتش را روی این مسئله شرط می بینند و بدون فوت وقت همراه با  پاسپارتو پیش حدمت فرانسوی تازه استخدام شده اش لندن را ترک می کند. زمان کمی برای آماده سازی، فکر کردن یا مکث احساسیت و تصمیم ناگهانی فاگ آن ها را در به یکباره در این ماجراجویی قرار می دهد.

از این لحظه یکی از معروف ترین مسابقات تاریخ ادبیات شروع می شود. مهمترین رقیب فاگ نه آن شخص دیگر بلکه خود زمان است.

مطالعات آکوستیک: همه چیز درباره زیر و بمی صدا

فیلیاس فاگ، مردی که مانند ساعت زندگی می کند

یکی از جذاب ترین ویژگی های رمان طبیعت غیر معمول قهرمانش است. بر خلاف خیلی از قهرمانان ماجراجویی، فیلیاس فاگ نه پر حرف است نه هیجان انگیز یا کنجکاو و خیلی هم به نظر نمی رسد که از دیدن دنیا لذت می برد.

برای او خود سفر در ابتدا بیانگر یک مشکل ریاضیاتیست. اگر قطاری در ساعت معین شده ترک کنند و کشتی سر ساعت برسد و تمام نقاط مسیر بدرستی کار کنند آن موقع سفر ممکن است. برای فاگ جهان مجموعه ای از مسافت ها و فواصل زمانیست که می تواند اندازه گیری، ساختار دهی و بر آن غلبه کرد.

شخصیت او وقتی منطقش با وقایع غیر قابل پیش بینی روبرو می شود جذاب تر نیز می گردد.

فاگ هیچوقت به طور کامل کنترل خود را از دست نمی دهد اما خوانندگان به تدریج می فهمند که پشت شخصیت خارجی سرد او یک مردیست که حاضر به ریسک کردن برای دیگران و خرج کردن پول برای آن هاست حتی به قیمت خطر انداختن سفری که کل زندگی اش به آن وابسته است.

به همین دلیل مسیر جغرافیایی رمان تبدیل به سفر درونی می شود. فاگ به نظر نمی رسد که به دنبال کشف خود باشد با اینحال  قصد سفر به تدریج ویژگی هایی از او را آشکار می کند که روتین کنترل شده اش مخفی کرده بود.

از نگاه متفکران: جملات مارکوس اورلیوس درباره آرامش درون

پاسپارتو، بی نظمی در کنار نظم

متضاد سکون و نظم فاگ، پاسپارتو قرار داد. پیش خدمت فرانسوی پرانرژی تر، احساسی تر و کنجکاو تر است و حضورش یک انرژی دیگری به قصه آورده است.

این تضاد بین دو شخصیت یکی از دلایل اصلی سرگرم کننده بودن آن است. فاگ جهان را از طریق ساعت ها و محاسبات می بیند اما پاسپارتو با آن مواجهه مستقیم دارد فاگ بر مقصد متمرکز است در حالی که پاسپارتو به خود سفر واکنش نشان می دهد یکی نماینده نظم و قیود است و دیگری تجسم یافتگی لحظه، گیجی و احساسات معمولی انسانیست.

او نقش پلی بین شخصیت انتزاعی فاگ و جهان شلوغ و غیر قابل پیش بینی اطرافش را بازی می کند. واکنش هایش به خواننده یک راه سریعتر تجربه خطر،  شگفتی و وقایع جفنگ سفر را می دهد.

برای خواندن: ژانوس، خدای آغاز، دروازه، زمان و گذر

دنیای کوچکتر شده توسط قطار و کشتی

یکی از ویژگی های پنهان این رمان در خود قرن نوزدهم قرار داد. مسیر فاگ از مناطقی که به تازگی توسط توسعه حمل و نقل و تجارت جهانی به هم متصل شده است می گذرد. قطار ها، کشتی های بخار و بندر های بین المللی مسیر را که چندین سال طول می کشیده است را به مسیر قابل برنامه ریزی و قابل محاسبه تبدیل کرده است.

ورن شیفته این تغییر است اما با اینحال رمان شروع به تقدیس تکنولوژی نمی کند هر وقت که فاگ تصور می کند که زمان را می توان به دقت اندازه گیری کرد جهان واقعی چیزی غیر منتظره در مسیرش قرار می دهد.تاخیر، شرایط جغرافیایی، تصمیمات انسانی، مشکلات مکانیکی و وقایعی که هیچ جدول زمانی توان پیش بینی کردنشان را ندارد.

از این رمان بین دو ایده حرکت می کند یک جهانی که انسان از طریق تکنولوژی ساختاردهی کرده است و جهانی که در مقابل کنترل کامل انسانی مقاومت می کند. هرچققدر فاگ بهینه تر سفر می کند رمان محدودیت های بهینه سازی را واضح تر نشان می دهد.

معرفی رمان: سه تفنگدار نوشته الکساندر دوما

کارآگاه فیکس و تعقیبی که سفر را پیچیده می کند

در مسابقه علیه زمان، ژول ورن یک خط داستانی مهم دیگر درست می کند. کارآگاهی به اسم فیکس به فاگ بابت یک دزدی بزرگ مشکوک شده و به دنبال وی می افتد.

از این لحظه به بعد سفر فاگ دیگر حرکت از یک شهر به شهر دیگر نیست بلکه خطر تعقیب در طول مسیر وی را دنبال می کند که به ماجراجویی که توسط برنامه ریزی های دقیق چیده شده تنش بیشتری معرفی می کند.

فیکس به پویایی ساختار داستان کمک می کند خواننده می داند فاگ در مسئله دیگری درگیر است اما ظن کاراگاه سفری را که بر اساس زمان بندی دقیق چیده شده بود را پیچیده تر می کند.

این تضاد بین اعتماد به نفش فاگ و شکاکیت اطرافیانش بخش بزرگی از شوخ طبعی رمان ار می سازد. فاگ آرام می ماند چرا که از هدف خودش آگاه است در حالی که فیکس این آرامش را مدرکی بر گناهکاری وی می داند این نقاط دید مخالف یک سوءتفاهم مستمر در طول رمان ایجاد می کند که روایت را جلو می برد.

شاهکار های تاریخ ادبیات: جزیره گنج نوشته رابرت لویی استیونسون

سفر ، جغرافیا و دید اروپایی ها از قرن نوزدهم

خواندن دور دنیا در هشتاد روز در امروز متفاوت از خواندن آن در حین انتشار است. رمان محصول قرن نوزدهم اروپاست و توضیحاتش از بعضی کشور ها و فرهنگ ها منعکس کننده فرهنگ استعماری و مدل های رایج آن دوره است.

این مسئله را نمی توان به طور کامل از کتاب جدا کرد. فاگ در دنیایی که خیلی از سفر های بین المللی با امپراتوری های اروپایی شکل گرفته است سفر می کند. راه آهن، قطار ها و بنادر فقط نماد پیشرفت صنعتی نیستند همچنین بخشی از ساختار سیاسی و اقتصادی عصر امپراتوریند.

از این زاویه دید، رمان شیفته ثبت طریقه نگاه اروپایی قرن نوزدهم به دنیاست دنیایی که به سرعت دارد تبدیل به نقشه ای می شود که می تواند از آن گذر، اندازه گیری و کنترل کرد و البته خواننده مدرن نیز می تواند خواننده امروزی نیز محدودیت های این نقطه دید را بفهمد و متوجه شود کدام فرهنگ در این رمان ساده سازی و چه حرکتی توسط سیستم استعماری شدنی شده است.

این تنش به این رمان یک ارزش تاریخی بالا تر می دهد چرا که دور دنیا در هشتاد روز نه فقط کی ماجراجویی هیجان انگیز بلکه یک سند از عصریست که آن را تولید کرده است.

آشنایی با ادبیات روسیه: جنگ و صلح نوشته تولستوی

چرا دور دنیا در هشتاد روز همچنان خواندنی است؟

بخش زیادی از جذابیت رمان از ساده سازی قوی ایده مرکزی اش است. یک مرد، یک شرط، یک سیاره و هشتاد روز.

این مضمون به قدری واضح و سینماییست که حتی کسی که کتاب را نخوانده است متوجه موقعیت می شود و هر بخش سفر این پرسش را مطرح می کند که آیا فاگ در زمان می رسد.

اما پشت این تعلیق یک سوال مهم تر خوابیده است این که ایا زندگی را میشه به مانند ساعت محاسبه کرد؟

فاگ سفرش را با یک ایمان قاطع در نظم شروع می کند اما دنیا به وی می اموزد که زمان مهمترین چیز نیست. انسان ها، روابط، انتخاب ها و وقایع غیر منتظره می تواند ارزشمند تر از نقشه دقیق باشد.

ورن اجازه گسترش این تغییر در طول ماجرا می دهد از اینکه رمان یک سخنرانی فلسفی کند پرهیز می کند. ایده تغییر از طریق حرکت، خطر، تاخیر و تصمیم به بیننده انتقال داده می شود در حالیکه آن ها توسط این مسابقه سرگرم شده اند.

داستانی درباره فتح فاصله

دور دنیا در هشتاد روز را می توان یکی از رمان های مهم تغییرات عصر مدرن دانست. این رمان در زمانی نوشته شد که سرعت یکی از عناصر اصل تغییر شکل دادن به تمدن شده بود.

فیلیاس فاگ قصد اثبات این را دارد که نشان دهد زمین را می توان از طریق زمان اندازه گیری کرد.

در ابتدا، قطار، کشتی و ساعت باور او را پشتیبانی می کنند اما به تدریج این سفر جهانی را بیش از جاده بین دو نقطه به او نشان می دهد. جهانی که از مناظر، فرهنگ ها، روابط انسانی، اتفاقات و انتخابات اخلای تشکیل شده است که نمی توان به اعداد جدول زمان بندی تعلیق داد.

و بخاطر همین است که دور دنیا در هشتاد روز همچنان یک رمان خواندنیست.

این رمان همچنین درباره محدودیت های احساس نیز است. تکنولوژی شاید مسافت را کم کرده باشد اما پیچیدگی را حذف نکرده است. سرعت شاید مکان ها را متصل کرده باشد اما فهم را تضمین نمی کندو و یک سفر با دقت چیده شده ممکن است به عنوان آزمونگر ماشین و جداول برنامه ریزی شروع شود اما در نهایت تبدیل به آزمونگر شخصیت انسانی بشود.

و در هیم نلحظه است که ژول ورن سوال اساسی خود را می پرسد که اگر ما بر فاصله غلبه کنیم آیا کنترل جهان را یاد گرفته ایم؟