به چاپ کتابی که احتمالا خیلی ها با انمیشنتش بشناسند یکی از بنیادی ترین رمان های مربوط به اقیانوس تاریخ ادبیات جهان که تاثیر زیادی در شکل دادن تخیلات ما از اقیانوس داشته است.
بیست هزار فرسنگ زیر دریا توسط ژول ورن در سال 1869 به چاپ رسید رمان به عصر طلایی کشف های علمی تعلق دارد وقتی بخش های بزرگی از زمین همچنان مرموز پیشرفت تکنولوژی با وجود کند بودن به نظر می توانست فهم انسانی از زمین را تغییرات بنیادین بدهد. با اینحال ژول ورن یک داستان درباره زیردریایی ننوشت او یک قصه درباره دانش، تنهایی، آزادی، قدرت و امکان آزاردهنده اینکه یک فرد می تواند تمدن انسانی را بدون ترک کردن نزاع با انسان ترک کند.
در مرکز این رمان یکی از ماندگارترین شخصیت های قرن نوزدهم ادبیات یعنی کاپیتان نمو قرار دارد. فرد باهوش، مرموز، زخمی و به طور خطرناکی مستقل رمان که فرمانده زیردریایی شگفت انگیز نوتیلوس است که در زیر اقیانوس ها دور از دسترس ملت ها در حال سفر کردن است.
نتیجه کتابیست که می توان به عنوان ماجراجویی علمی، روایت سفر، تخیل تکنولوژی، تمثیل سیاسی و تامل فلسفی در میل انسان به غیب شدن از جهان مطالعه کرد.
ژول ورن و رویای ماجراجویی علمی
ژول ورن شیفته رابطه بین دانش علمی و تخیل بود. به جای اینکه تکنولوژی را به عنوان تزئین پس زمینه ببیند او ماشین، جغرافیا، ستاره شناسی و اکتشاف را در مرکز داستان هایش قرار داد.
وقتی بیست هزار فرسنگ زیر دریا چاپ شد زیردریایی ها در شکل ابتدایی وجود داشتند اما هیچکدام شبیه نوتیلوس که ورن تصور کرده بود نبودند. از این رو ژول ورن ایده های علمی را قبول می کرد و آن ها را برای آینده گسترش می داد.
این رویه تبدیل به یکی از شاخصه های ادبی او شد. خواننده مکررا تشویق به باور این می شد که غیر ممکن یک روزی احتمالا ممکن بشود.
اقیانوس ورن فقط یک پادشاهی شگفت انگیز که با هیولا پر شده است نیست. بلکه توسط جغرافیا، بیولوژی، مهندسی، مسیریابی و مشاهده توصیف شده است. ماهی، مرجان، جنگل های زیر دریا، جریان های آبی، لاشه کشتی، مناطق آتش فشانی و مناظر قطبی با شوق فردی که در حالی دسته بندی دنیای ناشناخته است به خواننده عرضه می شود.
نتیجه یک تنش شگفت انگیز بین دایره المعارف و رویا است.
جهنم تولید: The Abyss ساخته جیمز کامرون
موجودات مرموز اقیانوس
داستان با گزارش یک جسم عجیب که کشتی های دنیا حمله می کند شروع می شود. بعضی باور دارند که این یک موجود دریایی عظیم است باقی مشکوکند که شاید یک پدیده ناشناخته باشد.
پروفسور پییر آرونا یک طبیعت شناس فرانسوی به اکتشاف جستجوی این هیولا می پیوندد. همراه او خدمتکار وفادارش کنسیل نیز است در حالی که ند لند کانادایی نیز همراه آن هاست.
تعقیب آن ها در نهایت به یک موجود شگفت انگیزتر می رسد و این موححود شگفت انگیز یک زیردریاییست.. بعد از یک سری اتفاقات آرونا، کنسیل و ند سوار این وسیله می شوند و تبدیل به مهمانان ناخواسته کاپیتان نمو می گردند. آن ها شگفتی های دنیای زیر آب را تجربه می کنند اما نمو یک شرط را به وضوح برای این افراد می گذارد اینکه چون راز او را کشف کردند نمی توانند به جامعه قبلی بازگردند.
از این رو نوتیلوس تبدیل به وسیله آزادی و زندان می شود.
معرفی فیلم: گنج های سیرا مادره ساخته جان هیوستون
نوتیلوس، یکی از بزرگترین ماشین های ادبیات
نوتیلوس بزرگترین دستاورد تخیلی کتاب است. فقط وسیله انتقال نیست بلکه خانه، آزمایشگاه، دژ، موزه و ملیت مستقل نمو است. الکتریسیته انرژی زیردریایی را تامین می کند غذا از دریا گرفته می شود و مواد ارزشمند می تواند از لاشه های زیرآب بازیابی شود. نمو ظاهرا یک وجودی ساخته است که در آن ساختارهای معمولی اقتصادی و سیاسی تقریبا بی اهمیت می شوند.
درون نوتیلوس، آرونا وسایل علمی، ساخته های هنری، کتاب ها، مجموعه ها و تکنولوژی که برای خوانندگان اصلی ورن شگفت انگیز است را کشف می کند. اما مهمترین ویژگی زیردریایی فلسفیست. نمو جهانی ساخته است که می تواند زیر مرزهایش حرکت کند.
کشور ها سطح زمین را تقسیم کرده اند اما زیر اقیانوس این مرز های سیاسی بی معنی اند. نوتیلوس می تواند به صورت نامرئی زیر امپراتوری ها و قاره ها برود. برای نمو دریا نماینده استقلال است با اینحال ورن به تدریج این رویا را پیچیده می کند. آزادی مطلق می تواند به تنهایی مطلق شود.
معرفی کتاب: فرانکنشتاین اثر ماری شلی
کاپیتان نمو، آزادی، نبوغ و خشم
کاپیتان نمو قوی باقی می ماند چرا که هیچوقت به یک شخصیت قهرمانانه یا چهره ضد قهرمان تبدیل نمی شود. او هوشمندی خارق العاده و ظرافت خاصی در خود دارد او علم، مهندسی، هنر، تاریخ و دنیای طبیعی را می فهمند. او می تواند نسبت به افراد رنج دیده همدردی نشان داده و برای سرکوب، تحقیر نشان دهد.
در همین زمین یک خطر بزرگ زیر خارج کنترل شده وی قرار دارد. چیزی در جهان انسانی او را به اندازه کافی زخم کرده است که وی تمدن معمول را رد کرده است. حتی اسمش نیز نمادین است نمو در لاتین به معنای هیچکس است. او اقدام به پاک کردن هویت گذشته خود و جایگزینی ملین با هستی در زیر دریاست.
اما یک فرد نمی تواند از تاریخ فرار کند بدون اینکه از جامعه فرار کند.نمو خاطرات خود را با خود می برد و شاید زیردریاییش در اقیانوس به آزادی حرکت کند اما از نظر روانشناختی او به خشونت و بی عدالتی که آرزوی پشت سرگذاشتنش را داشت متصل است.
این تضاد به رمان عمق احساسی اش را می دهد. نمو از نظر فیزیکی از جهان فرار کرده است در حالی که درونا توسطش زندانی شده است.
اقیانوس به معنای دنیای دیگر
یکی از دلایلی این رمان از نظر بصری اینقدر قدرتمند است اینه که ورن اقیانوس به یک جهان دیگر تبدیل کرده است.
شخصیت ها بر کف اقیانوس با استفاده از ابزار غواصی حرکت می کنند. جنگل های زیر آب را کشف می کنند و موجودات دریایی عجیب، مناظر مرجانی، وسایل غرق شده و مناطقی که خواننده معمولی قرن نوزدهم به ندرت تخیل کرده است را مشاهده می کنند.
در لحظاتی اقیانوس آرامش بخش و تقریبا مقدس است در بعضی جاهای دیگر ترسناک می شود. همین محیط که زیبایی را پیشنهاد می دهد به یکباره موجودات عظیم، تاریکی، فشار، طوفان، یخ و مرگ نیز تولید می کند.
ورن یک کیفیت اساسی دریا را کشف می کند اینکه جذابیتش بخاطر بی تفاوتی اش ایجاد می شود. اقیانوس هیچ اهمیتی به جاه طلبی انسان نمی دهدو انسان ها موجودات دریا را تقسیم بندی می کنند و ماشین هایی می سازند که می توانند به اعماق اقیانوس برود اما دریا همیشه بزرگتر از مردمیست که قصد فهمیدنش را دارد.
مطالعات سینمایی: تاریخ سینمای فرانسه
علم، دانش و محدودیت های کنترل
پروفسور آرونا در ابتدا سفر را از چشم یک دانشمند می بیند. برای او نوتیلوس یک موقعیت غیر قابل تصور را می بیند. او می تواند گونه های مختلف و محیط ها را مشاهده کند که کمتر طبیعت دانی دیده است. نمو به طور موثری به او دسترسی به آزمایشگاه زنده حول سیاره را داده است.
ند لند این موقعیت را به شکل دیگری می بیند.
او متوجه چیزی می شود که آرونا معمولا فراموش می کند، تجارت شگفت انگیز این حقیقت که زندانی هستند را تغییر نمی دهد. این تضاد یکی از جالب ترین سوال های رمان را ایجاد می کند اینکه چه میزان از آزادی را ما برای دانش فدا می کنیم؟
آرونا با دنیای زیرآب به اندازه کافی شگفت زده شده است که زندانی بودن برای وی قابل قبول است. ند در مقابل این وسوسه دوام می آورد فارغ از اینکه چقدر کشفیات زیر آبشان زیبا باشد چرا که می خواهد به زندگی معمولی انسانی برگردد.
نگرش متفاوت آن ها از اینکه رمان تبدیل به یک داستان درباره اکتشاف شود جلوگیری می کند.
ادبیات فرانسه: سه تفنگدار نوشته الکساندر دوما
یک رمانی درباره شگفتی با مرکزیت تاریک
به یاد آوردن بیست هزار فرسنگ زیر دریا بخاطر هیولاها، لباس غواصی، مناظر زیردریا و نوتیلوس راحت است اما زیر این تصاویر تماشایی یک کتاب مالیخولیایی قرار دارد.
نمو نماینده رویای فرار از تمدن است که به اوج خود رسیده و فرد ثروتمندیست که بدون هیچ مرزی حرکت می کند، دانش دارد و به هیچ نهادی پاسخ گو نیست و بر تکنولوژی ای ورای کنترل هر حکومتی دسترسی دارد.
اما هیچکدام از این دستاورد ها به معنای صلح نیست و قصه او پیشنهاد می دهد که برتری تکنولوژیک نمی تواند به تنهایی مشکلات احساسی و اخلاقی وجود انسان را حل کند.
هرچقدر که نوتیلوس عمیق تر سفر می کند کاپیتانش پیچیده تر می شود.
پیشنهاد مطالعه: پریسکوپ چیست؟
چرا 20 هزار فرسنگ زیر دریا ارزش خواندن دارد؟
بیش از 150 سال از چاپش این رمان همچنان ارزش خواندن دارد چرا که تخیل مرکزی اش از بین نرفته است.
ما همچنان رویای اکتشاف مکان هایی ورای دسترسی انسان های معمولی را داریم و همچنان تکنولوژی را با آزادی ارتباط می دهیم و این سوال همچنان برامون پابرجاست که آیا ماشین ها می توانند افراد را از محدودیت سیاسی، جغرافیایی یا اقتصادی آزاد کند یا خیر.
نتیجه این است که همچنان متوجه میشیم که آزادی تکنولوژیک مشکلات اخلاقی جدید ایجاد می کند. نوتیولس شیفتگی مدرن امروزی مردم با ماشین هایی که توانایی ایجاد جهان های شخصی دارند مثل سفینه های فضایی، ایستگاه های زیر آب، آزمایشگاه های دور، وسایل خودکار و در آخر اقامتگاه هایی خارج از زمین را پیش بینی کرد.
اما کاپیتان نمو همچنان هشدار ژول ورن درون یک رویاست. یک شخص شاید صاحب دانش و تکنولوژِ خارق العاده باشد در حالی که در فتح غم، خشم، حافظه یا تنهایی شکست خورده باشد. بخاطر همین 20 هزار فرسنگ زیر دریا چیزی ورای یک داستان تخیلیست.
کتاب با راز یک هیولا زیر آب شورع می شود و به تدریج نشان می دهد که بزرگترین راز ها انسان ها هستند. اقیانوس ها مقیاس را ایجاد، نوتیولس ماشین را فراهم، و علم شگفتی را ایجاد می کند اما کاپیتان نمو است که تراژدی را به داستان می اورد.
ورن مردی را تصویر کرد که توانایی فرار از هر مرزی که تمدن کشیده است را دارد اما از اینکه بتواند از یک مرز فرار کند ناتوان است و آن هم خودش است.