قبل از جنگ جهانی اول، عکاسی به طور کل در استودیو ها انجام می شد و برای کارت پستال و آزمایش های علمی مورد استفاده قرار می گرفت. نقشه ها توسط نقشه برداران بر روی زمین برداشته می شد و دیدن از بالا یک اتفاق خاص از طریق بالن بود و به صورت معمول در ارتش ها مورد استفاده قرار نمیگرفت.بعد از سال 1914 در چند سال، جنگ بزرگ عکسبرداری هوایی را از کنجکاوی تبدیل به مهمترین تکنولوژی قرن بیستم کرد تکنولوژی که فقط طریقه جنگ ارتش ها را از بین نبرد بلکه زمین شناسی، ستاره شناسی و کیهان شناسی را متحول کرد.درباره ریشه های جنگ جهانی اول در دو نوشته توضیحاتی داده ام و 15 فیلم برتر جنگ بزرگ را معرفی کردم.
جهان قبل از جنگ جهانی اول، نقشه های بدون بال
قبل از 1914 جهان به طور کلی از روی زمین نقشه برداری می شد و ارتش ها نیازمند نقشه بردار ها با زنجیر ها و تئودولیت هاشون بودند. در نقشه برداری سنتی زنجیر یا نوار اندازه گیری یکی از ابزار های اصلی اندازه گیری فاصله بود و از طریق آن فاصله های افقی را بین دو نقطه زمینی اندازه می گرفتند و تئودولیت برای اندازه گیری زاویه بود که با زاویه های افقی و قائم را اندازه میگرفتند.
عکاسی موجود بود ولی همانطور که گفتم همچنان در استودیو ها برای گرفتن عکس های پرتره بیشترین کاربرد رو داشت. چند تا آزمایش خلاقانه با دوربین در قرن نوزدهم انجام شده بود بعضی از مهندسین دوربین را به زیر بالن یا کایت می بستند بعضی از دیده بانان نظامی از طریق بادکنک های چسبیده بهم توانسته بودن عکس های خام هوایی بگیرند اما این آزمایشات در حد آزمایش محدود بودند و تبدیل به یک سیستم نشده بودند.و بخاطر همین تا جنگ جهانی اول هیچکس به این فکر نکرده بود که عکسبرداری هوایی میتونه گرا برای توپاخنه بده و کل موفقیت کمپین های نظامی که در آن زمان بسیار وابسته به توپخانه بود را زیاد کنه.
جنگی که در تابستان 1914 اتفاق افتاد باعث ایجاد آن سیستم و روتین صنعتی برای عکسبرداری هوایی شد همان ظرفیت صنعتی که در طی جنگ جهانی کشتن انسان را با اختراع تانک، توپخانه سنگین، گاز های شیمیایی و بمب های بزرگ مکانیزه کرد دوربین را به آسمان برد تا بتواند مواضع دشمنان خود را با دقت ببیند.
1914 و مشکل جبهه نامرئی
با شروع جنگ جهانی اول، اکثر ژنرال ها فکر می کردند با جنگی دینامیک و در حال حرکت مثل جنگ های قبلی مواجه هستند اما خیلی زود در جبهه غرب متوجه شدن که جنگ تبدیل به کیلومتر ها سنگیر از دریای شمال تا سوییس شده است.مجموع طول خطوط سنگری در طول جنگ جهانی اول حدود 40 هزار کیلومتر براورد می شود که تقریبا برابر دور کامل دور زمین است. برای دانستن بزرگی این حجم سنگر فقط کافیه بدانید که بیش از 60 میلیون متر مکعب خاک برای درست کردن این حجم سنگر جابجا شده است.
این چاله های روی زمین ژنرال های دو سمت را با تعجب مواجه کرد چرا که به هیچوجه تصور چنین جنگی را نداشتند بخاطر همین ظرفیت مهندسی ارتش ها خیلی زود روی به سیم خاردار، تقویت سازی سنگر و حفر گودال های بیشتر روی آوردن بخاطر همین سوال بزرگی در ژنرال های دو طرف ایجاد شد که در چاله ها و سنگر های دو طرف چه اتفاقی در حال افتادن است.
توپخانه تبدیل به مهمترین ابزار این جنگ شد اما توپخانه بی هدف فقط هدر دادن منابع بود.برای از بین بردن گودال ها و توپخانه دشمن، و هدف قرار دادن جاده ها و خطوط دفاعی، توپخانه ها نیازمند این بودن که بودند دشمن در کجا ساکن است کدام نقاط را تقویت کرده و نقاط ضعف سنگر هایش کجا هستند،اطلاعات درباره محل استقرار سربازان ذخیره یک اطلاعات طلایی محسوب می شد و مهمتر از ان خطوط لوجستیک دشمن به چه صورت قرار دارد. بخاطر این حجم سنگر، روش های سنتی کسب اطلاعات نمیتونست دیتای دقیقی از موقعیت دشمن بدهد و یک دیده بان دوربین فقط بخشی از کوه یخ را میتوانست به فرماندهان گزارش دهد.
در همین حال، تکنولوژی جدیدی در بال ها در حال شکل گیری بود هواپیماها در آغاز جنگ خیلی ضعیف و شکننده ، کند و البته غیر مسلح بودند اما یک برتری قطعی داشتند آنکه میتوانستند در ارتفاع پرواز کنند. جنگی که میلیون ها نفر را در سنگر ها اسیر کرده بود خیلی زود نیازمند اطلاعات از ارتفاع شد.این نیاز باعث شد که عکسبرداری هوایی از یک سری آزمایش تبدیل به هسته اصلی تکنولوژی جنگ شود.
از بالن به هواپیمای دو باله، تبدیل عکسبرداری هوایی به تکنولوژی
در ابتدای جنگ ارتش ها به مدرن کردن روش های قدیمی خود روی اوردند.بالن های چسبیده شده را پشت خطوط دشمن پرواز دراوردند در حالی که دیده بان ها در سبد های حصیری نشسته و به پایین با تلفن در حال گزارش هستند.
ارتفاع خوب بود اما سکویی که دیده بان ها قرار داشتند ثابت و آسیب پذیر بود و مهمتر از آن هیچ اطلاعاتی را ثبت نمی کرد و اطلاعات وابسته به حافظه دیده بان، نوشته ها و طرح هایش بود.
هواپیماها معادله را تغییر دادند در ابتدای جنگ، خلبان ها و دیده بان ها به بالا میرفتن که مواضع را ببینند ولی خیلی زود با خود دوربین بردند. در شروع کار دوربین های ساده صفحه ای را داخل هواپیما بردند تا دیده بان با چشم خود هدف بگیرد و شاتر را بزند. اولین عکس ها مورب بودند و یک دید با زاویه از سنگر ها، جاده ها و روستاهای اطراف میدادند.حتی این عکس ها خیلی زود ارتش نظامی پیدا کردند و بعد ظهور در تاریکخانه، کنار نقشه قرار داده می شدند تا با ذره بین مورد بررسی قرار گیرد.
با شدت گرفتن جنگ، سیستم عکسبرداری هوایی پیشرفته تر شد دوربین ها روی بدنه هواپیما سوار می شدند و مستقیما به پایین نشانه می رفتند.این نگاه عمود بر صحنه باعث می شد که عکس ها راحتتر برای اندازه گیری و وصل کردن به همدیگه مورد استفاده قرار بگیره.هواپیماها شروع به پرواز در مسیر های مشخص شده در ارتفاع از پیش تعیین شده کردند. اسکادران های مختلف برای شناسایی هوایی تعلق گرفتند و صبح و شب کارشون پرواز برای گرفتن عکس های جدید بود.
در سال های 195 و 1916، عکسبرداری هوایی تبدیل به دکترین نظامی شد و دیگر یک فایده جانبی پرواز حساب نمیومد بلکه یکی از دلایل اصلی پرواز دادن هواپیماها بود. همه قدرت های حاضر در جنگ جهانی اول شروع به ساخت یا خرید دوربین های مناسب عکسبرداری هوایی کردند و مفسرن عکس های هوایی را اموزش دادند تا بتوانند یک زنجیره کامل از آسمان تا تاریکخانه و نقشه خوانی داشته باشند.
اولین دوربین های هوایی و تکنیک عکاسی
تقاضای عکسبرداری هوایی باعث تکامل سریع دوربین شد. دوربین های هوایی باید اونقدر قوی میبودند تا مقابل ارتعاش، سرما و باد مقاومت می کردند و از طرف دیگر به نوردهی کمی باید نیاز میداشتند تا بتوانند تصاویر ثابت از هواپیمای در حال حرکت بگیرند. همچنین به دلیل ارتفاع بالا باید از صفحات بزرگ برای ثبت جزئیات زیاد استفاده می کردند نتیجه این شد که تولیدکنندگان با مدل های اختصاصی با فواصل کانونی بالا، شاتر های قوی بعضا اتوماتیک به این نیاز جواب دادند.
عکاسی عمودی، تبدیل به یک نوآوری جدید شد عکس های مورب نیازمند تفسیر های انتزاعی بودند بخاطر همین اندازه گیری فواصل زیاد ساده نبود.عکاسی عمودی از بالا مستقیم گرفته می شد اما میشد به جای نقشه از آن ها استفاده کرد بخصوص اگر تعداد عکس ها زیاد بودن می شد روی هم قرار داد و از طریق آن ها موقعیت ابزارآلات دشمن، عمق گودال ها و خطوط لوجستیک را به طور دقیق مشاهده و اندازه گیری کرد.
یک رویه کاری در عکسبرداری هوایی شکل گرفت، هواپیماها مسیر مشخصی را طی می کرد عکس های متعددی در مسیر گرفته می شد عکس ها در تاریکخانه های نزدیک به سنگر ظهور می رسید و این عکس ها تبدیل به راهنما برای توپخانه، حملات پیاده نظام و تصمیمات استراتژیک می شد.
فرانسه اولین کشوری بود که به صورت سازمان یافته شروع به عکاسی هوایی کرد دوربین هایی که فرانسوی ها به کار می بردند دوربین های فوکوس بلند محصوص ارتفاع بالا بود که توسط شرکت Cauderay و Debrie ساخته می شد. آلمان نیز تقریبا همزمان با فرانسه وارد حوزه عکاسی هوایی شد اما تفاوت در این بود که از همان ابتدای جنگ، آلمان های سرمایه گذاری گسترده ای برای ساخت دوربین های دقیق و نقشه برداری منظم انجام داد. شرکت های آلمانی مانند Zeiss دوربین های پیشرفته تری تولید و آلمان را تبدیل به یکی از قدرت های اصلی عکسبرداری هوایی تبدیل کردند.
انگلیس ها که از قافله عقب مونده بودند با تشکیل واحد های RFC عکسبرداری هوایی را به بخش حیاتی از عملیات نظامی خود تبدیل کرد. شرکت Thronton-pickard شروع به ساخت دوربین های مخصوص برای ارتش بریتانیا کرد.
پیشنهاد برای مطالعه بیشتر: راهنمای کامل دیافراگم دوربین
تکنیک هایی که عکس را تبدیل به سلاح کرد
عکاسی هوایی در جنگ جهانی اول فقط مشکل نوردهی نداشت بلکه مسئله تکرار و قیاس نیز در آن مهم بود. مهمترین نکته این بود یک ناحیه مشخص را بتوان چندین و چند بار عکس گرفت تا نظامیان بتوانند با قیاس عکس ها متوجه حرکت و یا حمله احتمالی پیاده نظام یا تغییر در لوجستیک سنگر ها بشند.
علاوه بر این عکسبرداری هوایی، دقت توپخانه را به حد بالایی افزایش داد. موقعیت نیرو ها از روی عکس های هوایی به نیرو های توپخانه اجازه میداد که آتش تهیه خود را با دقت به مراتب بیشتری از یک نقشه معمولی بر سر دشمن بریزند.
همچنین عکسبرداری هوایی میتوانست نتایج حمله را نشان دهد بعد از بمباران یا حملات سنگین توپخانه، یک پروازی بر روی مواضع دشمن به حرکت در میومد تا با عکسبرداری نتایج را به دست ژنرال ها برساند.
تاثیر فرهنگی این عکس های هوایی هم بسیار عمیق بود عکس هایی که خطوط مقدم گرفته می شد کم کم به کتاب ها، سخنرانی ها و گفتگو های عمومی راه یافتند. مقیاس و هندسه صحنه کاملا متفاوت از دید های زمینی یا تابلو های نقاشی سنتی نبرد بود.
بعد از جنگ جهانی اول
عکس های هوایی جنگ جهانی اول، بر شیوه انتزاعی دیدن انسان تاثیر گذاشت شهرسازان، مدیران و مهندسان شروع کردند به تصور جاده ها، کانال ها و محله ها بر اساس موزاییک های هوایی.این ایده که می توان یک چشم انداز را با مطالعه تصاویر عمودی از بالا فهمید و دوباره طراحی کرد تبدیل به امری مهم در مهندسی شد.
وقتی در نوامبر 1918 صدای توپ ها خاموش شد عکاسی هوایی ناپدید نشد.دولت ها و شرکت ها همان فناوری هایی که سنگر ها را نقشه برداری کرده بود را برای عکاسی زمین های کشاورزی، جنگل ها، رودخانه ها و شهرها بکار برد. بسیاری از خلبانان تکنسین های دوربین و تحلیل گران عکس که در زمان جنگ کار می کردند در دوران صلح به پروژه های عکسبرداری هوایی و نقشه برداری مشغول شدند.
دولت ها پروازهایی را برای بررسی مرزها و تایید خطوط مندرج در معاهدات سفارش دادند.مهندسان از تصاویر هوایی برای برنامه ریزی بزرگراه ها سد ها و شهرهای جدید استفاده کردند.در زمینه های استعماری قدرت ها از عکاسی هوایی بهره گرفتند تا منابع را فهرست کنند و کنترل دقیق تری بر سرزمین های دوردست اعمال کنند.
جنگ برای عکسبرداری هوایی همان کاری را کرد که برای هوانوردی و رادیو انجام داد. ایده ای که به صورت ناقص و جسته گریخته انجام میشد را برای برتری جویی بر دیگیری شتاب داد و تبدیل به یک نظام گسترده کرد. نقشه های امروزی توپوگرافیک، مطالعات کاربری زمین و حتی پایش محیط زیست همگی وامدار پرواز هایی هستند که بر فراز سنگر های جنگ جهانی اول شکل گرفته اند.
نتیجه گیری، از صفحات شیشه ای جنگ جهانی اول تا ماهواره و سینما
ارتفاع پرواز امروز بشر برای عکسبرداری هوایی به مراتب بالا رفته است اما منطق همان منطق جنگ جهانیست. حسگر ها دیجیتال شده اند اما همچنان هدف تصویربرداری نظام بند از بالا، کنار هم گذاشتن آن ها برای پوشش پیوسته و تبدیل آن تصاویر به اطلاعات و تصمیم.
سینما نیز از این تکنولوژی استفاده کرد مستند های جنگی از تصاویر هوایی برای توضیح حملات و عقب نشینی ها استفاده می کردند بعد ها فیلم های داستانی نیز به نماهای و بلند از بالا تکیه کردند تا مخاطب را در جریان جغرافیای شهر قرار دهند.
در پایان جنگ جهانی اول فقط عکسبرداری هوایی را به عنوان یک تکنیک اختراع نکرد بلکه به دولت ها، ارتش ها دانشمندان و فیلمسازان آموخت که از بالا فکر کنند. این جنگ چشم انداز سنتی پیاده محور قرن نوزدهم را با نگاهی انتزاعی جاگیزین کرد. این شیوه دیدن امروز آنقدر در کلیپ ها و فیلم ها عادی شده که به ندرت پی به شگفتگی و مدرن بودن آن می بریم سری بعد که نمایی هوایی داخل یک فیلم دیدید به این فکر کنید که این تکنولوژی بخاطر جنگ سنگر ها در جنگ جهانی اول شکل گرفته است.