اینک آخرالزمان، حمله قلبی، توفان و فیلم جنگی ای که تا نزدیک کشتن سازنده اش رفت

اگر به سینما علاقمند هستید به احتمال زیاد نام اینک آخرالزمان را شنیده اید فیلم ساخته فرانسیس فورد کوپولا که به ظاهر داستانی درباره  کاپیتان ویلارد است که برای کشتن کلنل کرتز یاغی که در جنگل های کامبوج دارو دسته خود را راه انداخته است فرستاده می شود اما این فیلم به ظاهر با داستان خطی تیپیکال جنگی خیلی زود تبدیل به نمادی برای بیان دیوانگی جنگ ویتنام و غرور کاذب امپریالیستی امریکا می شود.

فیلم یک اقتباس آزاد از کتاب قلب تاریکی جوزف کنراد است که داستان ساخت آن در یک مستند به اسم همین کتاب به فیلم درامده است. فیلم مستقلی که با مشکلات انتخاب بازیگر، طوفان های کوبنده دکور، و سکته قلبی بازیگر اصلی تبدیل به جهنمی در روند حرفه ای زندگی کوپولا شد.

امروز این فیلم یکی از فیلم های کلاسیک تاریخ سینماست اما روند تولید این فیلم را می توان جهنم تولید نامید.در این نوشته یک سری مسائلی که در جریان پیش تولید و تولید این فیلم اتفاق افتاده را بازگو میکنم.

پیش تولید، از کنراد به جنگل

ایده فیلم نه در جنگل بلکه در ماشین تحریر شکل گرفت فیلم نامه نویس جان میلیوس قصد داشت که کتاب قلب تاریکی کنراد را در قالب داستانی در جنگ ویتنام در اواخر دهه 1960 در حالی که جنگ همچنان در حال انجام بود و هالیوود برای پرداختن به آن مردد بود را اقتباس کند. در ابتدا قرار بود جرج لوکاس کارگردانی فیلم را به عهده گرفته و کوپولا آن را تهیه کند اما لوکاس به سمت کارگردانی جنگ ستارگان رفت و کوپولا سرمست از موفقیت پدرخوانده و گفتگو، تصمیم به کارگردانی و تولید مستقل این فیلم توسط کمپانی شخصی خود به اسم American Zoetrope گرفت.

تصمیم به ساخت فیلم با سرمایه شخصی یکی از دلایل اصلی جهنم تولید در اینک آخرالزمان بود. کوپولا به جای استفاده از پول استودیو، با گرو گذاشتن خانه و تاکستان خود و سود حاصل از پدرخوانده تصمیم به ساخت فیلم گرفت. یونایتد آرتیستز عهده دار پخش فیلم شد اما کوپولا ریسک سرمایه را متقبل شد چنانچه میبینیم هزینه فیلم به مراتب بالاتر از 13 تا 15 میلیون دلار تخمین اولیه شد.

اولین اشتباه کوپولا انتخاب لوکیشن بود و به جای بازسازی ویتنام در کالیفرنیا، کوپولا تصمیم به ساختن فیلم در فیلیپین گرفت چرا که دولت فردیناند مارکوس اجازه استفاده از هلیکوپتر سربازان و تجهیزات نظامی را به کوپولا داد.

طبق تخمین ها حدود 3 تا 6 میلیون دلار صرف ارتش فیلیپین و اجاره تجهیزات شد همچنین دولت فیلیپین به کوپولا مجوز آتش زدن جنگل های فیلیپین را به طور کنترل شده داد این مجوز ها باعث شد کوپولا تصمیم قطعی خود برای ساخت فیلم در فیلیپین که شباهت زیادی به ویتنام داشت را بگیرد.برای آشنایی بیشتر با فیلم های جنگی میتونید نوشته بهترین فیلم های جنگ جهانی اول را نیز مطالعه کنید

انتخاب ویلارد، از دست دادن ویلارد، بازیابی ویلارد

حتی قبل از شروع فیلمبرداری، جستجو برای پیدا کردن بازیگر کاپیتان ویلارد تبدیل به سردردی برای عوامل کارگردانی شد.کوپولا بازیگران زیادی از استیو مک کویین، آل پاچینو و نیکلسون را در مد نظر داشت اکثر این افراد بازی در این فیلم را بدلیل خطرات ماه ها بازیگری جنگل رد کردند.

هاروی کیتل در نهایت به عنوان کایتان ویلارد انتخاب شد و عوامل در مارس 1976 شروع به فیلمبرداری در فیلیپین کردند همه عوامل متصور بودن که حدود 4 تا 5 ماه روند فیلمبرداری طول بکشد بعد از چند روز کوپولا احساس کرد که بازی پر انرژی کیتل در تضاد با تصویر ذهنی خود از ویلارد هست در نتیجه کیتل را اخراج و به لس آنجلس برگشت تا بازیگر جدیدی جایگزین کند.

مارتین شین به جای کیتل برای نقش ویلارد انتخاب شد. وی در آوریل 1976 به فیلیپین رسد و هزینه دوباره گرفتن سکانس های کیتل سر به فلک زد و باعث فرسودگی روحیه عوامل شد. اخراح بازیگر اصلی ممکنه هر فیلمی را به قهقرا ببره اما این اتفاق در اینک آخرالزمان در قیاس با اتفاقات دیگر یکی از کم اثرترین اتفاقات ممکن بود.

توفند اُلگا و خراب شدن دکور اینک آخرالزمان

اتفاق مهم بعدی در می 1976 افتاد، توفند الگا به محل فیلمبرداری رسید و تا 80 درصد دکور های ساخته شده را در منطقه ایبا از جمله پایگاه بزرگ هلیکوپتر های آمریکایی را از بین برد و درختان پالم بعد از باد و وزش باران به حالت افقی دراومدند و لوکیشن را خالی از هر المانی کردند.

توفند الگا یک توفند حاره ای قدرتمند بود که روستاهای ویتنامی، ایستگاه های نظامی ، خانه های کناره رود و جاده ها و مسیر های دسترسی را کامل تخریب و میلیون ها دلار به دوش فیلم هزینه گذاشت که در نتیجه ان تصویربردای 6 هفته متوقف شد تا لوکیشن ها از نو ساخته شوند، تجهیزات خشک و تعمیر شوند و نیرو های ارتش دوباره بازگردند.

البته در جریان پیش تولید به کوپولا هشدار داده بودند که فیلیپین توفان خیز است و ممکن است هزینه های زیادی بر تولید تحمیل کند اما موفقیت کوپولا در پدرخوانده باعث غرور بیجا در این فرد شده بود و با فیلمبرداری در فصل مرطوب، خطر مواجهه با توفند را به جان خرید.

در حین توقف فیلمبرداری اکثر بازیگران به آمریکا برگشتند در حالی که تیم طراحی صحنه به رهبری دین تاوولاریس برای طراحی دوباره صحنه ها و بازسازی لوکیشن در فیلیپین باقی موندند کوپولا به دنبال غرامت از بیمه و قرض گرفتن بیشتر رفت و متوجه شد تکمیل فیلم از تخمین اولیه به مراتب بیشتر طول می کشد.

البته بیمه پول چندانی به کوپولا نداد و به غیر هزینه چند دوربین و تجهیزات سینمایی پرداختی ای به کوپولا نداشت چرا که بیمه کوپولا حوادث طبیعی را شامل نمی شد.

یکی دیگر از مشکلات  توفند الگا این بود که دولت فیلپین را مجبور کرد از هلیکوپتر هایی که به ساخت فیلم داده بود برای کمک رسانی به مردم فیلیپین استفاده کند همچنین گاه و بیگاه دولت مارکوس هلیکوپتر ها را برای عملیات واقعی جنگی استفاده کند. در وسط فیلمبرداری دولت مارکوس هلیکوپتر ها را پس میگرفت تا علیه ارتش خلق نو که شاخه مسلح حزب کمونیست فیلیپین بود استفاده کند تا عملیات های ضد چریکی در جنگل و کوهستان ها، جابجایی نیرو و شناسایی هوایی انجام دهد.

این اتفاق باعث میشد که صحنه های هوایی کوپولا ناقص بماند و تولید تبدیل به عملیات جنگی علیه آب و هوا، دولت خارجی و گروه های چریکی شود.

اتفاقات مربوط به بازیگران

در حین تولید اتفاقات زیادی برای بازیگران فیلم افتاد، ال پاچینو اولین کسی بود که قبل از تولید نقش ویلارد را به این علت که مجبور است شش ماه داخل باتلاق بماند رد کرده بود پیش بینی ای که به طرز دقیقی برای بازیگران درست در آمده بود، در زیر بخشی از این اتفاقات را توضیح میدم

فروپاشی عصبی مارتین شین و سکته قلبی نزدیک به مرگ

این اتفاقات باعث ایجاد فشار عصبی بر بازیگران شد مارتین شین 36 ساله، در حین فیلمبرداری دائم الخمر بود و زیر فشار روحی روانی نقش قرار گرفت صحنه معروف هتل سایگان که ویلارد مست در حال انجام حرکت های بدنی بی معنیست در روز تولد 36 سالگی شین گرفتگی شد و خون بخاطر ضربه به آینه خون وقاعی خود مارتین شین بود.

در حین دوباره گرفتن بعضی صحنه ها در سال 1977، شین یک سکته قلبی جدی در جنگل داشت طوری که مجبور بود به کنار جاده برای گرفتن کمک بیاید. سپس توسط هلیکوپتر وی به مانیلا منتقل شد عوامل سعی کردن این اتفاق را تا جای ممکن رسانه ای نکنند اما خودشون فهمیدند چقدر با یک فاجعه بزرگ فاصله داشتند. کسانی که به کوپولا پول قرض داده بودند بعد از این اتفاق برای او بیمه عمر گرفته بودند چرا که میترسیدند که او نفر بعدی باشد که از پا در می آید.

شین در نهایت خیلی ضعیف تر و نحیف تر به صحنه برگشت، و آن شکنندگی نقش شین در فیلم بازی کردن نیست بلکه کسیست که تا نزدیکی مرگ به علت فشار عصبی رفته و برای تمام کردن کار بازگشته است.

معرفی فیلمساز: فریدریش ویلهلم مورنائو

مارلون براندو، هوپر و پادشاهی آشوب

اگر بخش اول فیلم را با بیماری ها و مشکلات آب و هوا بشناسیم بخش دوم فیلم جنگی بین براندو و دنیس هوپر برای نحوه پایان فیلم بود. براندو با اضافه وزن زیاد به صحنه رسید و بدون اینکه قلب تاریکی یا فیلمنامه را خوانده باشد به سر صحنه آمد. کوپولا در ذهنش یک کرتز ضعیف و مریض را تصور کرده بود اما با براندوی چاق، کچل، بزرگ مواجه شد که اجازه فیلمبرداری در حین روز را نیز نمیداد.

کوپولا خود را سریعا با شرایط وفق داد و به براندو اجازه بداهه پردازی زیاد دارد و دیالوگ ها ی براندو را در تاریکی، برای ایجاد رعب و یک داستان یکپارچه فلسفی فرو برد. در همین حین دنیس هوپر که نقش عکاسی شیدا را بازی می کرد طوری در مواد مخدر غرق بود که زمان بندی بازی های وی تبدیل به کابوس برنامه ریزان شده بود.

وقتی هوپر به صحنه های براندو اضافه شد براندو از هیجان و بی نظمی هوپر وحشت داشت و وی را متهم به اماتور بودن کرد طوری که در نهایت براندو کوپولا را تهدید کرد که هوپر را از صحنه بیرون کند مگرنه صحنه را ترک می کند. در نهایت تصمیم گرفته شد که هیچ صحنه مشترکی از نزدیک این دو نفر فیلم برداری نشود و آن ها را جدا از هم نگهدارند.

پیشنهاد مطالعه: راهنمای خرید دوربین دست دوم

دیگر مسائل بازیگران

یکی از جالب ترین جزئیات تولید فیلم استفاده از جسد های واقعی بود جسد هایی که از یک واسطه محلی تهیه شده و به عنوان دکور در اطراف محوطه کرتز استفاده می شد.وقتی مارتین شین زا این موضوع باخبر شد تا زمانی که جسد ها از صحنه برداشته نشدند از ادامه کار امتناع کرد.

فیلیپین کشوری مرطوب پر از پشه و بیماری بود و بسیاری از عوامل تب دنگی گرفتند، بازیگران زیر فشار عصبی گریه می کردند خود کوپولا چند بار قصد خودکشی پیدا کرد و یونایتد آرتیستز تهدید کرد که از پخش فیلم دست بکشد.

پس از تولید، بیش از 300 کیلومتر فیلم و کارگردانی در حال سقوط

بعد از پایان فیلمبرداری در سال 1977، فیلمبرداری ای که قرار بود چند هفته طول بکشد 238 روز در جنگل طول کشید. بودجه فیلم از برآورد اولیه سیزده میلیون دلار به 30 میلیون دلار رسید. کوپولا تا خرخره زیر قرض رفته بود و یونایتد آرتیستز خود را برای یک فاجعه آماده می کرد.

فجایع در تدوین ادامه پیدا کرد کوپولا بیش از 300 کیلومتر نگاتیو ضبط کرده بودند که معادل صد ها ساعت فیلم بود چندین تدوینگر از جمله والتر مرچ، ریچارد مارکس و جرالد بی گرینبرگ سال ها برای بدست آوردن یک نسخه درست از این فیلم تلاش کردند.

داستان های فرعی زیادی از فیلم ها بیرون کشیده شد پایان های متفاوتی فیلمبرداری شده بود طراحی صدا به مشکلات فنی زیادی در حین تدوین خورد و کوپولا به معنای واقعی کلمه فرسوده و افسرده و البته وسواس زده شده بود.

خود او شخصا روزی دوازده تا هیجده ساعت پای تدوین فیلم نشست و پایان های مختلف را امتحان کرد در یکی از پایان ها ویلارد و کرتز با ارتش درگیر می شوند در یک پایان کرتز زنده می ماند و در یک پایان ویلارد تسلیم جنون می شود در نهایت تدوین فیلم بیش از دو سال طول کشید و  کوپولا معتقد بود فیلم 30 میلیون دلاری ای ساخته است که هیچکس حاضر به دیدن آن نیست در نهایت سه نسخه مختلف از فیلم برامده از تجربه تدوین درهم شکسته او به وجود آمد.

کوپولا در جشنواره کن به زیبایی تجربه اینک اخرالزمان را به طور خلاصه بیان کرده است: فیلم من درباره ویتنام نیست بلکه خود ویتنام است”

جشنواره کن و افسانه یک اثر نفرین شده

اینک آخرالزمان در نهایت در جشنوراه کن 1979 به عنوان یک فیلم ناتمام پخش شد حتی در حالت نیمه تمام جایزه نخل طلایی را به طور اشتراکی برد بعضی منقدین شیفته صداگذاری و تصاویر فیلم شدند و بعضی ها دیدن فیلم را یک کابودس میدونستند. وقتی برای عموم در همان سال اکران شد فیلم به سوددهی اقتصادی رسید و جای خود را در تاریخ سینما تثبیت کرد.

اما مسائل ساخت فیلم،به عنوان یک داستان جذاب در تاریخ سینما ماندگار شد قلب تاریکی،که بر اساس فیلم های پشت صحنه النور کوپولا ساخته شده بود نشان دهنده فروپاشی عصبی کوپولا بود.

نسخه های اینک آخرالزمان

کوپولا چند بار به سراغ فیلم بازگشته است با نسخه Redux در سال 2001 و final cut در سال 2019. نسخه اصلی سینمایی در حدود 147 دقیقه بود که کوپولا تحت فشار استودیو مجبور شد فیلم را خلاصه تر و تجاری کند. در نسخه سال 2001 یا Redux فیلم به 3 ساعت و 22 دقیقه افزایش پیدا می کند ریتم کند تر ونگاه فلسفی تر ویژگی های این نسخه هستند در نهایت در نسخه 2019 فیلم به 183 دقیقه رسید خیلی از وشخی ها و لحظات فرعی حذف شدند و فیلمی بین دو نسخه بدست اصلی و نسخه 2001 بدست آمد