برلین الکساندر پلاتس یک رمان شلوغ، پر از تناقض و در جنب و جوش بهترین توصیفیست که میشه از برلین الکساندر پلاتس نوشته آلفرد دوبلین داشت. داستان از زندان آزاد شدن فرانتس بیبرکف که متوجه می شود از حیاط زندان به اسارتگاه بزرگتری منتقل شده است. این کتاب نشان می دهد که چگونه آدم ها عوض می شوند آرام، پر از درد و البته همیشه غیر قابل پیش بینی.

 مقاله ورود صدا به سینما در وبسایت تصویر، صدا و ادراک

معرفی آلفرد دوبلین

آلفرد دوبلین متولد 1878 پزشک نرولوژیست بود که در برلین کار می کرد فعالیت او در برلین باعث شده بود در نحوه نوشتن او تاثیر بگذارد و مستقیما خارج از هرگونه احساس به توصیف وجدان آدمی بپردازد. در عصر مدرنیته و اکسپرسیونیست آلمانی او به هیچ گروهی تعلق نداشت او بدنبال تصویر کردن فشار شهر بر زندگی شخصی انسان بود و نتیجه فعالیت او کتابی بود که امروز نیز خوانندگان را تحت تاثیر قرار می دهد.

چرا برلین الکساندر پلاتس ؟

این کتاب در سال 1929 چاپ شد در آن دوران جمهوری وایمار همزمان خیره کننده و فرسوده شده بود.

جمهوری وایمار اولین حکومت پارلمان-دموکراسی آلمان بود که بعد از جنگ جهانی اول بین سال های 1919 تا 1933 بر آلمان حکومت کرد. نام وایمار به این علت انتخاب شد که قانون اساسی این سیستم در آن شهرن وشته شده بود و در این قانون اساسی، سیستم پادشاهی ملغی و حق رای عمممی به رسمیت شناخته شد تا مردم بتواننند رییس جمهور و مجلس را انتخاب کنند. نتیجه قانون اساسی وایمار، ائتلاف های حوکمتی ضعیف و سیستم های ناپایدار بود نتیجه به علت توافق ورسای در جنگ جهانی اول و فشار مالی بعد از جنگ و همچنین از دست دادن تمامیت ارضی، کشور آلمان در سال 1923 با ابرتورمی مواجه شد که پس انداز مردم را از بین برده و اشتغال را در سطح کشور به حداقل رساند.

با اینحال بین سال های 1924 تا 1929، برلین به یک رشد شکننده رسیده بود و آتار ادبی و سینمایی آن در جهان بازخورد داشت. بعد از 1929 کمک های خارجی به حداقلو میزان بیکاری به بالاترین حد ممکن خود رسید بانک ها برشکست شدند که نتیجه این امر در نهایت به قدرت رسیدن حزب نازی انجامید.

دوبلین در کتاب خود می خواست بخشی از شرایط برلین آن دوران را به نمایش بگذارد در

دورانی که روزنامه ها و تبلیغات زیاد بودند و بیکاری در حال افزایش بود و جامعه داشت به فاشیسم گرایش پیدا می کرد دوربلین بدنبالاین بود که چگونه تیتر روزنامه ها، تحلیل منتقدین، صحبت های کف بازار و صدای عموم به فکر شخصی افراد نفوذ می کنه و آن ها را تحت تاثیر قرار میده. بخاطر همین دوبلین ساده ترین داستانی که میتوانست تعریف کنه را نوشت، مردی بعد از آزادی از زندان قول زندگی دور از خلاف را میده در حالی که فضای جامعه در تناقض با خواسته قهرمان داستان است.

مطالعه بیشتر: شکست نور توسط عدسی ها

خلاصه داستان

فرانتس بیبرکف بعد از آزادی از زندان تگل، شروع به فروش اجناس کوچک در خیابان می کند و برای گذران زندگی به چند دوستی که انگیزه های نامشخص دارند وابسته است. « اِوا» و «میزه» دو زنی هستند که دوست او بشمار می آیند و صمیمیتی به او می دهند که شهر معمولا از دادن آن خودداری می کند، عاملِ ویرانگر، راین‌هولد است؛ مردی دل‌فریب و خیانت‌پیشه که گویی سرنوشت، او را از مدار فرانتس بیرون نمی‌گذارد.

یک اشتباه کوچک به اشتباهات بعدی منتهی می شود و نتیجه این اشتباهات به یک فاجعه منتهی می شود.

زبان عمومی، معماری داستان است. اطلاعیه‌های رسمی، فریادهای خیابانی، آگهی‌ها و خبرهای کوتاه در دل نثر بریده‌بریده می‌شوند. آن‌ها تنها فضا را توصیف نمی کنند بلکه آن را شکل می‌دهند. چهره‌ها به مانند رهگذران میدانی شلوغ می آیند و می روند صداهای گذرایشان افق اخلاقی داستان را باز می‌کند، و به یادمان می‌آورد: فرانتس، تنها یکی از هزاران است.

دوبلین، بی‌آن‌که از جزئیات عینی چشم بپوشد، بازتاب‌هایی از اسطوره و کتاب مقدس – به‌ویژه از سرگذشت ایوب – را در متن می‌گنجاند. از این رو، اثر هم سندی از واقعیت روزمره‌ی برلین است و هم تمثیلی درباره‌ی رنج و تاب‌آوری انسان.

به طور خلاصه کتاب درباره تقابل دو نیروی بنیادیست اراده و اعمال انسان و تاثیر اراده سیستم بر آن ها.

پیشنهاد مطالعه: شیمی عکاسی و فیلم

بار معنایی داستان

برلین الکساندر پلاتس درباره زندگی شرافتمندانست، وعده فرانتس صادقانست اما صداقت سپری در برابر بلایا نیست. دوبلین این پرسش را مطرح می کند که خوبی به چه معناست وقتی محیط در بهترین حالت بی تفاوت و یا حتی مخالف با آن است.

برلین در کتاب برلین الکساندر پلاتس یک موجود زندست، زبان سیستم اتاق های شلوغ، تیتر روزنامه و شایعات به اندازه مقاصد شخصی بر روی زندگی تاثیر گذارند. این کتاب مبلغ مهربانی و مخالف خشونت نیست اما هزینه هر دو را بدون سمت گیری بیان می کند. تم اصلی کتاب درباره این است که چگونه سیستم ها و زبان رسمی با بکارگیری شعار ها، درد انسان را بی عمق و بی جان می کنند و در حقیقت دوبلین بدنبال این است که نشان دهد واژگان زندانی بزرگتر از زندان تگل هستند.

برلین الکساندر پلاتس یک رمان شهریست و یکی از تجربه های متهورانه در تلفیق المان های دنیای واقعی در داستان تخیلیست. دوبلین توانسته در این کتاب لحن بروکراتیک سیستم را با انسان واقعی ترکیب، و اثری  هم تراز گذر منهاتن و اولیس که آن ها نیز در وصف واقعی زندگی مدرن امروز بدون در نظر گرفتن زیبایی های ظاهریش نوشته شده اند بکنه.

جالبه بدونید که این کتاب خیلی سریع به انگلیسی ترجمه شد و در سال 2018 ترجمه جدیدی از آن روانه بازار شد این کتاب به مانند خیلی از کتاب های دوران جمهومری وایمار در لیست کتاب های ممنوعه حزب نازی بود که این باعث تبعید دوبلین به فرانسه شد. پس از اشغال فرانسه توسط نازی ها، دوبلین به همراه خانواده اش به آمریکا فرار کرد و در آنجا کتاب دیگری به اسم « هملت یا شب طولانی به پایان می رسد» نوشت.پس از پایان جنگ جهانی دوم، دوبلین به آلمان بازگشت اما دیگر نتوانست جایگاه خود را بازیابد با اینحال برلین الکساندر پلاتس همچنان به عنوان نه یکی از برترین کتاب های برتر قرن بیستم، بلکه یکی از بهترین کتاب های ادبی تاریخ شناخته می شود.

اقتباس در سینما و تلویزیون

در سال 1931 پیل یوتسی کارگردان آلمانی فیلم بلندی از کتاب برلین الکساندر پلاتس درست کرد این فیلم با تاثیر از واقع گرایی اجتماعی و اکسپرسیونیستم و با سبک مستند شهری میخواست یک اقتباس وفادارانه به اثر به نمایش بگذارد.

در دهه 1980، راینر ورنر فاسبیندر یک سریال 14 قسمت که اقتباسی مستقل از کتاب بود را ساخت.

همچنین در سال 2020 برهان قربانی ، با استفاده از یک مهاجر آفریقایی به جای فرانتس سعی کرد در برلین امروز داستان دوبلین را به شکل جدیدی بازگو کند.

بیشتر بخوانید:مسیر نور تا چشم

چرا باید این کتاب را خواند؟

این کتاب به ما نشان می دهد که انسان ها نه هیولا هستند و نه قدیس، بلکه موجودات پیچیده ای هستند که به واسطه شرایط و اجتماع به سمت های مختلفی سوق داده می شود. با اینکه داستان در برلین وایمار اتفاق می افتد اما می توان نمونه آن را در هر شهر و جامعه ای یافت و فرانتس بیبرکف شخصیتیست که در ذهن خواننده نه به عنوان نماد، بلکه به عنوان کسی که در زندگی عادی با آن برخورد داشتیم زنده می ماند.

در ایران این کتاب با همین اسم با ترجمه آقای علی اصغر حداد توسط نشر لاهیتا منتشر شده است.

در پایان امتیاز من به کتاب برلین الکساندر پلاتس  3.5 از 5 است.